Back BesplatanSport.com

Srpska radnička društva u Dubrovniku

(1 Glas)
Srpska radnička društva u Dubrovniku

Dubrovačko Radničko Društvo osnovano je 1874. Prostorije društva bile su u Palati Sorkočević u ulici Cvijete Zuzorić. (1) Društvo je sarađivalo sa ostalim srpskim društvima u Dubrovniku. U srpskom pjevačkom društvu „Sloga" održana je februara 1904. pokladna zabava na kojoj je pevao društveni hor i svirao tamburaški zbor Dubrovačkog Radničkog Društva. Na zabavi je Antun Fabris, urednik „Dubrovnika”, prikupljao priloge za postradale Ruse u Rusko-japanskom ratu 1904.
Tamburaški zbor Dubrovačkog Radničkog Društva svirao je u hotelu „Imperijal” 24. novembra 1911. na banketu priređenom nadvojvodi Karlu Francu Josifu.(2)
 U srpskom listu „Dubrovnik” 1911. istakli su o radu tamburaškog zbora : „Srpski diletantski tamburaški zbor „Dubr. Radn. Društva” izvršio je kroz ovo zadnje vrijeme nekoliko vrlo biranih i uspjelih koncerata. Odmah sa prvim svojim koncertom stekao je velike simpatije građanstva, te je svaki naredni koncerat bio vrlo brojno posjećen. Nećemo zalaziti u stručno ocjenjivanje sviranja ovog tamburaškog zbora, ali svakako ono oduševljeno odobravanje i pleskanje poslije svakog svršenog komada, najbolji je dokaz, da je zbor potpuno na svom mjestu. Veselimo se uspjehu, čestitajuć zborovođi g. I. Čižeku i zauzetnim tamburašima.” (3) U društvu je proslavljan poslednji dan stare godine. Zabava je počinjala u 8 časova uveče, a posle zabave sledila je igranka. Na zabavi su bili prisutni članovi društva sa porodicama, kao i Hrvati, prijatelji društva. (4)
Posle Prvog svetskog rata Dubrovačko Radničko Društvo rešilo je krajem 1920. da reorganizira Dubrovačku Građansku Muziku i tako je ponovo uspostavi. (5)
Uz Dubrovačko Radničko Društvo u Gružu je dvadesetih godina 20 veka delovalo Srpsko Radničko društvo „Bratimstvo”.(6) Jovica L. Perović besjedio je o značaju Kumanovske bitke na zabavi Srpskog Radničkog društva „Bratimstvo” u Gružu 2 jula 1922. U svojoj besedi Jovica L. Perović govorio je o Medu Puciću. (7) U Dubrovniku je 1922. proslavljena desetogodišnjica Kumanovske bitke. U crkvama su održana blagodarenja, Dubrovnik je bio iskićen, a škole su imale praznik. U Bondinom pozorištu 24 oktobra 1922. nacionalna omladina, Srpsko Radničko društvo „Bratimstvo” i Omladinski pjevački klub „Dubrava” priredili su zabavu.  (8)
 Uprava dubrovačkih tipografa se zahvalila Upravi Dubrovačkog Radničkog Društva za ustupljene prostorije za zabavu 10 februara 1923. (9)
Dubrovačko radničko društvo je zajedno sa Dubrovačkim srpskim pjevačkim društvom „Sloga" 1924. svečano proslavilo svoju pedesetogodišnjicu. (10)
 Povodom dvadesetogodišnjice smrti dubrovačka društva pohodila su grob Antuna Fabrisa 19. oktobra 1924. Povorka je bila predvođena od sokolske fanfare. U povorci su bili sokolska četa sa barjakom, četa Orjune sa barjakom, Dubrovačko Radničko Društvo i Srpsko Pjevačko Društvo „Sloga” sa barjacima. Između  barjaka  „Sloge” i Radničkog Društva vođen je venac od svežeg cveća sa srpskom i dubrovačkom vrpcom, sa natpisom : Svome učitelju i vođi Antunu Fabrisu harno „Dubrovačko Radničko Društvo” i Srpsko Pjevačko Društvo „Sloga”. Povorka je stigla na grob, gde je već bilo okupljeno dosta građana. Na grobu su govorili Antonije Vučetić, Vid Vukasović i Novak Bukvić, koji je u ime Radničkog društva i „Sloge” položio venac. Prisutni su gologlavi saslušali govore i trokratnim „Slava” odalo poštu Fabrisu. Dum Niko Đivanović je održao verski obred za pokoj duše Fabrisa i dum Ivana Stojanovića. Povorka se vratila u grad predvođena koračnicama sokolske fanfare. (11) Povodom desetogodišnjice smrti Pera Budmanija po pomenu u crkvi sv. Vlaha, zajedno sa Dubrovačkim radničkim društvom, u okviru Dubrovačkog učenog društva „Sv. Vlaho“ održano je spomen-veče u Bondinom teatru, januara 1925. O naučnom radu govorio je Jakob Carić, dok je Vid Vuletić Vukasović održao predavanje pod nazivom „Znamenite crte iz života Petra Budmanija kao rodoljuba i prijatelja radništva“. (12)
Inicijativom Dubrovačkog Radničkog Društva i uredništva „Dubrovnika” oktobra 1937. održan je pomen  na grobu Antuna Fabrisa, povodom 33-godišnjice njegove smrti. Pred Domom Dubrovačkog Radničkog Društva okupila se povorka. Povorku je predvodila Dubrovačka građanska muzika iza koje su nošena četiri venca : „Dubrovačkog Radničkog Društva”, lista „Dubrovnik”, „Mjesnog odbora Jugoslovenske radikalne zajednice” i „Nacionalnog Cavtata”.   Dum Andro Murat prekadio je grob u kome je počivao Fabris zajedno sa dum Ivanom kanonikom Stojanovićem.  Posle toga  D.S.P.D. „Sloga” otpjevala je Mokranjčev „Dnjest svjat”. Sledili su govori : Iva Šuberta, predsjednika Dubrovačkog Radničkog Društva, Nika Vragolova u ime nacionalnog Cavtata, Boža Hope u ime lista „Dubrovnik” i Ruđera Vučetića koji se zahvalio u ime rodbine. Posle govora D.S.P.D. „Sloga” otpjevala je „Vječnaja pamjat”. Na kraju muzika je otsvirala posmrtni marš. Nakon toga građani su se ponovo svrstali u redove i u povorci predvođeni muzikom vratili u grad. (13)
Zalaganjem Dubrovačkog Radničkog Društva posmrtni ostaci dr. Frana Kulišića preneseni su 1937. u Dubrovnik. Profesor beogradskog univerziteta dr Henrih Barić, rodom iz Dubrovnika, odazvao se pozivu „Dubrovačkog Radničkog Društva" da u Dubrovniku održi predavanje prigodom prenosa zemnih ostataka dr. Frana Kulišića iz inostranstva u njegov rodni grad. Predavanje „mentalitet jedne dubrovačke generacije“ održano je 1937. u svečanoj dvorani dubrovačkog srpskog pjevačkog društva „Sloga". Prisustvovali su odlični predstavnici javnog života, radnici, studenti, obrtnici itd. U uvodu predavanja Barić je dao uverljivu sliku zatočeničkih logora sa barakama „bivših ljudi” a potom prešao na politički pokret katoličkih Srba, predratnu Srpsku narodnu stranku na Primorju i ulogu koju je u njoj odigrao Dubrovnik; na tvoračke snage Srpskog pokreta kod katolika na Primorju, Dalmaciji, Dubrovniku i Boki Kotorskoj; na dijelo srpskog nacionalizma u stvaranju jugoslovenske ideologije u pravom smislu te riječi i na obrazovanje nacijonalne države izvan okvira bivše dvojne monarhije, a u suprotnosti sa državno-pravnim teorijama koje su od 70-tih godina ovladale kod pretežnog dijela Hrvata. U predavanju je istakao ulogu predratne Srpske narodne stranke na Primorju. Istakao je da su u toj stranci značajnu ulogu imali Srbi rimokatolici. Oni su „dokazivali da Srpstvo nije vezano isključivo s pravoslavljem“. (14) Dubrovačko Radničko Društvo primilo je od profesora Beogradskog Univerziteta, dubrovčanina Dr. Henriha Barića, telegram: „Na povratku u Beograd zahvaljujem Vam najlepše na srdačnom Vašem dočeku–Profesor Barić” (15) Internirci, drugovi dr. Frana Kulišića zahvalili su se u listu „Dubrovnik” Dubrovačkom Radničkom Društvu, a naročito tajniku društva Jaši Miloslaviću, koji su svojim nastojanjem i požrtvovanošću omogućili prenos posmrtnih ostataka dr. Frana Kulišića u Dubrovnik. (16)
Na sahrani dr. Vasa Birimiše decembra 1937. bili su Sokolska i Dubrovačka Građanska Muzika, te Radničko društvo sa barjakom i svojim članovima, i veliki broj građana. Sa pokojnikom su se pred crkvom Sv. Vlaha oprostili dr. Nesti Katić u ime drugova advokata i dr. Šimun de Grazio predsjednik Okružnog suda u penziji. (17)  Đina Mihanović, rođena Vukasović iz Boke Kotorske, obdarila je 1938. brojna humana i prosvetna društva Dubrovnika i okolice odakle su rodom braća Mihanović sa 130 hiljada dinara. Među ostalim društvima sjetila se velika dobrotvorka i Dubrovačkog Radničkog Društva i sokolskog društva sa po 2.000 dinara. (18)



U prisustvu rodbine gospara Luka Bone te brojne publike poštovatelja i prijatelja njegovih, postavljena je 1939. slika Luka Bone u galeriji čitaonice Dubrovačkog radničkog društva. Tom prilikom Antun Pitarević istakao je : „Još jedna lijepa i značajna zgoda okupila nas je danas u ovom starom domu, u kojemu se već sedam punih decenija, u znaku marne pčele i crvenog-plavog emblema, njeguje i širi duh slovinskog rodoljublja i starog dubrovačkog odgoja. ... To je u prvom redu međusobno poštovanje i ljubav koje isključuju sve razlike bilo po društvenom položaju, bili po vjeri ili plemenu. Priznanje najzaslužnijim među nama bilo je uvijek i ostaje naš društveni princip sa ciljem, da se pruži primjer drugima i dade potstreka za rad i stvaranje. Koliko nam je to načelo zahvalnosti i priznanja bilo uvjek sveto, pokazuje vam ovo nekoliko starih i požutjelih fotografija koje rese ovu dvoranu. To su Vam likovi dubrovačke duhovne elite naših vrijednih osnivača i saradnika iz kraja prošlog i početka ovog vijeka. To je posebno i najznačajnije poglavlje u velikoj predigri poslije koje je došlo ovo što danas imamo i što fanatično volimo: jedna velika, slobodna i nedjeljiva Jugoslavija. U tu galeriju dragih i najdražih imena uvodimo danas našeg starog člana i saradnika, gospara Luka Bonu, dostojnog učenika dubrovačkih Slovinaca, prokušanog patriotu i javnog radnika, čije je ime usko povezano ne samo sa našom ustanovom, nego i sa razvojem Dubrovnika u posljednjih 50 godina. Mi smo smatrali za svoju dužnost da mu to javno priznamo i da se za života odužimo gosparu Luku. ...”.  Društveni sekretar Jaša Miloslavić izvestio je o zaključku Uprave gospara Luka Bonu i predao mu je tekst govora člana Uprave Antuna Pitarevića. Zbog zdravstvenih razloga Luka Bona nije mogao da prisustvuje svečanosti pa je u svojoj zahvali istakao: „Hvala Dubrovačkom Radničkom Društvu. ...I ja, i čitava stara garda, ponosni smo i sretni kad vidimo, da je sjeme palo na plodno tlo i da će naša djeca nastaviti veliko djelo dubrovačkih Slovinaca. ..” Priredbi je prisustvovala Mila Budmani, ćerka gospara Pere Budmanija, čija se slika nalazila u čitaonici Dubrovačkog Radničkog društva. Na godišnjoj zabavi Dubrovačkog radničkog društva bili su prisutni i 4-5 radnika pristalica HSS. Povodom toga u listu “Dubrovnik” je istaknuto: “i da su osjetili iskreno gostoprimstvo koje im je Dubr. Radn. Društvo pokazalo ... jer se držimo i držaćemo se one : ko neće brata za brata, taj će tuđina za gospodara. Ova prva posjeta pristalica b. HSS utoliko je za nas značajnija, što su to bili baš radnici, koji pokazuju put k bratstvu i slozi ! “ (19)  Povodom smrti dubrovačke vladike Poleksije Todorović, ćerke Matije Bana i žene sokolskog pregaoca Steve Todorovića, u Beogradu 1939. uputio je telegram saučešća Ivo Šubert, predsednik Dubrovačkog Radničkog Društva. (20)
Na inicijativu Dubrovačkog Radničkog Društva sve dubrovačke kulturne i nacionalne ustanove uputile su dru Rešetaru zajedničku pozdravnu adresu koju je lično predao u Firenci sekretar DRD Jaša Miloslavić kao delegat društva na svečanosti imenovanja Milana Rešetara počasnim doktorom firentinskog Univerziteta. Dekan filozofskog fakulteta Salmi istakao je Rešetarovo novo izdanje „Srpskog molitvenika” što ga je štampao 1512. u Firenci ćirilicom dubrovčanin Frano Micalović, a što je prva knjiga pisana narodnim a ne crkvenim jezikom. (21) Na skupštini Dubrovačkog Radničkog Društva održanoj na staru godinu izabran je aklamacijom Ivo Šubert za doživotnog počasnog pretsjednika. Ponovo je izabrana dotadašnja uprava i doneseni zaključci o budućem radu. (22)
 Na vest o smrti Luko Bone 14 februara 1940. sva nacionalna društva u Dubrovniku u znak žalosti izvjestila su crne zastave, izdala su osmrtnice i korporativno preko članova uprava izrazila ožalošćenoj rodbini svoje saučešće. Sahrana Luko Bone bila je manifestacija poštovanja, priznanja i zahvalnosti Dubrovčana  prema ličnosti koja je svoj grad u mnogome zadužio. U tužnoj povorci bio je komandant mesta M. Knežević, predstavnik Srpskog kulturnog kluba iz Beograda, ceo odbor mjesne radikalne stranke, prestavnici iz Cavtata sa načelnikom Nikom Vragolovim, te prestavnici svih mjesnih nacionalnih ustanova. Na grobu govorili su : advokat dr. Nino Svilokos u ime Dubrovčana; Ivo Šubert u ime Dubr. Radn. Društva; Ante Anić u ime talaca; J. Miloslavić u ime Narodne odbrane; Niko Vragolov u ime Cavtaćana i Melko Stanković, notar u ime notara. (23)
Posle uspostave Banovine Hrvatske HSS je koristio vlast za progon Srba katolika u Dubrovniku. List „Dubrovnik” u članku „Je li moguće?” preneo je iz „Jugoslovenske pošte” izveštaj  iz Dubrovnika 1940. u kome se ističe: „...postoji u Dubrovniku običaj da razna društva, ... korporativno ispraćaju svoje umrle članove sa društvenom zastavom i muzikom i da se u istom redu vraćaju sa sahrane u grad. Tako je bilo i ... prigodom sahrane pok. Vlaha Lise. Kako doznajemo, dubrovačkoj policiji podnesena je prijava protiv „Dubrov. Radn. Društva” i „Dubrov. Građan. Muzike” napisana u stilu u kojemu su nekada pisali „Renkinovi kumovi” ili agenti c.k. Kotarskog poglavarstva. Među ostalim koji su prijavljeni da su učestvovali povorci, nalazi se i ime jednog policijskog agenta, ... i ako je dobro poznata činjenica da „Dubr. Radn. Društvo” nije ni prije ni poslije Oslobođenja primalo u svoje redove policijske agente, čak ni onda kada su bili u pitanju i nacionalno ispravni pojedinci”. (24)
Dubrovačko radničko društvo uputilo je Odboru za podizanje spomenika žrtvama Meduanske katastrofe na Cetinju depešu u kojoj se ističe: „Akt oduženja crnogorskim dobrovoljcima, čiji se slobodni let slomi na vratima plave meduanske grobnice, obnavlja u nama uspomenu na sve što je bilo najbolje u životu i herojskim podvizima Crne Gore i Srpstva i što kroz vjekove vezivaše dušu stare Slovinske Dubrave sa avangardom Ujedinjene Jugoslavije. Klanjajući se sjenama poginulih dobrovoljaca, šaljemo bratski i narodni pozdrav ponosnoj kolijevci Njegoša i svoj braći okupljenoj na današnjoj manifestaciji pjeteta i priznanja osnivačima naše Slobode i Jedinstva.”  (25)
 Članovi „Građanske Zaštite” , među kojima je bilo članova Hrvatskog radničkog saveza uz asistenciju policije vršili su racije po Dubrovniku. Radnici koji nisu bili članovi Hrvatskog radničkog saveza bili su dovedeni noću u policiju uz veliko osiguranje Zaštite i policije. List ,,Dubrovnik” komentarisao je da su racije : „dokaz kako se od strane nekih individua nastoji uvesti najgori teror, koji bi pogađao najsiromašnije radničke slojeve i to one koji tim individuima nijesu poćudni”. (26)
Sve što se događalo u Dubrovniku i okolini u Banovini Hrvatskoj bilo je uvod u sve ono što se dešavalo u NDH. U stan Jaše Miloslavića, dopisnika lista „Vreme“, i sekretara Dubrovačkog Radničkog Društva u ulici „Između palača“ broj 4 upale su ustaše 5.maja 1941. i posle zverskog mučenja, streljale ga. (27)
Dubrovačko Radničko Društvo osnovano 1874. delovalo je do nastanka NDH u Aprilskom ratu 1941. Društvo je delovalo zajedno sa ostalim srpskim društvima u Dubrovniku. Uz  Dubrovačko Radničko Društvo u Gružu je dvadesetih godina 20 veka delovalo Srpsko Radničko društvo „Bratimstvo”. Sekretara Dubrovačkog Radničkog Društva Jašu Miloslavića ubile su ustaše.


Saša Nedeljković
član Naučnog društva za istoriju zdravstvene kulture Srbije

Napomene :
1.    Srpska društva i ustanove u Dalmaciji, Dubrovniku i Boci-Kotorskoj,str. 191-193, “Dubrovnik kalendar za prostu godinu 1899”, Uredio A.Fabris, God. III, u Dubrovniku, izdanje i naklada Srpske Dubrovačke štamparije A.Pasarića 1898; “Kultura Srba u Dubrovniku 1790-2010”, Beograd-Dubrovnik, 2012, str. 272;
2.    „Zabava”, „Dubrovnik”, u Dubrovniku 28 februara 1904, br. 9, str. 3; Milan Ž. Živanović, „Dubrovnik u borbi za ujedinjenje 1908-1918,” Beograd 1962, str. 74;
3.    „Srpski diletantski tamburaški zbor „Dubr. Radn. Društva”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 14. decembra 1911, br. 50, str. 3;
4.    „Završni dan godine”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 29 decembra 1911, br. 52, str. 3;
5.    „Muzika”, „Rad”, Dubrovnik, 31. decembar 1920, br. 59, str. 3;
6.    Nikola Tolja, „Dubrovački Srbi katolici”, Dubrovnik, 2011, str.109; Mato Kapović, “Revolucionarni radnički pokret u Dubrovniku 1919-1941. godine”, “Dubrovnik u narodnooslobodilačkoj borbi i socijalističkoj revoluciji 1941-1945”, Split 1985, str. 38;
7.     Irena Arsić, „Jovica Perović (1873-1942) dubrovački publicista”, Niš, 2015, str. 93, 162;
8.    „Kumanovska proslava”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 25.Oktobra 1922, br. 84,  str. 3;
9.    Uprava, „Dubrovački Tipografi”, „Jugosloven”, Dubrovnik, 3. marta 1923, br. 42, str. 3;
10.    Sofija Božić, „Srbi u Hrvatskoj 1918-1929“, str.309,310, Beograd, 2008;
11.    „Pomen Fabrisu”, „Sloga”, Dubrovnik, 20. Oktobra 1924, br. 20, str. 2;
12.    Irena Arsić, „Dubrovčani i našjenci: iz staroga Dubrovnika“, Niš 2011, str. 221;
13.    „Dubrovčani na grobu pok. Antuna Fabrisa”,  „Dubrovnik“, Dubrovnik, 23. oktobar 1937,  br.39, str.1;
14.    „Predavanje u „Slozi” profesora beogradskog univerziteta, Dr. Henrika Barića, Dubrovčanina”, „Dubrovnik”, Dubrovnik,  13 Novembar 1937, br.42, str. 1,2,3; Nikola Žutić, „Srpstvo, liberalno jugoslavenstvo i hrvatstvo u Dalmaciji 1918-1941 .“, Ljetopis Matice srpske u Dubrovniku, Zbornik radova I, Beograd, 2010, str. 205 ;
15.    „Telegram prof. Barića „Dubrov. Radn.Društvu”,  „Dubrovnik”, Dubrovnik, 13 Novembar 1937,br.42, str. 4;
16.    „Zahvala”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 13 Novembar 1937, br.42,  str.4;
17.    „Sahrana pok. dr. V. Birimiše”,  „Dubrovnik”,  Dubrovnik, 18 Decembar 1937, br. 47, str. 4;
18.    „Velika dobrotvorka Dubrovnika”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 24 decembra 1938, br. 51, str. 5;
19.    „Dubr. Radn. Društvo gosparu Luki Boni”, “Sa zabave Dubr. Radn. Društva.”, „Dubrovnik“, Dubrovnik,  11. februara 1939, br. 6, str.3,4;
20.    „Aleksija Todorović, rođ. Ban”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 4. marta 1939,   br. 9, str. 2;
21.    „Stara slovinska garda – Naš ponos”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 15 jula 1939,  br. 28, str. 1,2
22.    „Dubrovačko Radničko Društvo”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 6 januara 1940, br. 1, str. 4
23.    „Luko Bone”, „Dubrovnik”, Dubrovnik, 17 februara 1940, br. 7, str. 4;
24.    „ Je li moguće ?” , „Dubrovnik”, Dubrovnik, 25 maja 1940, br. 21, str. 4;
25.     „Prilikom otkrivanja spomenika”, „Dubrovnik”, Dubrovnik,  15 juna 1940, br.24, str. 4;
26.     „Dubrovnik u novoj banovini”,  „Dubrovnik”, Dubrovnik, 20 aprila 1940,  br.16, str. 4;
27.    Mile Nedeljković, „Hronika udruženja novinara Srbije 1941-2006“, Beograd, 2009, str.52;

Pin It
Saša Nedeljković

Saša Nedeljković, istoričar, rođen je 1962. u Beogradu. Diplomirao 1998. na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu na Grupi Istorija. Naslov diplomskog rada bio je ,,Oko sokolovo 1936-1941”. Saradnik Srpskog biografskog rečnika Matice srpske. Član Prosvetnog odbora Sokolskog saveza Beograd od 2001, član Uredništva časopisa ,,Oko sokolovo” i Sokolske biblioteke. Učestvovao 2002. kao član Organizacionog odbora u pripremi izložbe “Svi naši jubileji telesnog vežbanja-sporta 1857-2002 g”. Od 2005. izvršni urednik projekta digitalne kolekcije “Sokolska knjižnica” na Internetu (Projekt Rastko, Global Cultural Network) www.rastko.org.rs Član društva ,,Sveti Sava”, Naučnog društva za istoriju zdravstvene kulture Srbije i Udruženja za negovanje vazduhoplovnih tradicija. Učestvovao…

2015-11-10
utorak, 10 novembar 2015 00:00

Ostavi komentar

Podrži i ti naš rad u stvaranju besplatnog sporta u Srbiji. Klikni na dugme Like Page

X Zatvori